Tüp Bebek Tedavisi Nedir?

 Tüp bebek tedavisi; sperm ve yumurta hücresinin laboratuvar ortamında bir araya getirilip döllenme sağlanarak oluşan embriyonun anne rahmine transfer işlemidir. Hızlı gelişen teknoloji ve tedavi seçenekleriyle birlikte tüp bebek tedavisi, kendiliğinden ya da klasik infertilite tedavi yöntemiyle gebe kalamayan çiftlere umut ışığı olmaktadır.

Tüp Bebek Tedavisi Kimlere Uygulanır?

• Ciddi sperm (erkek yumurta hücresi) bozukluğu ve erkek infertilitesi nedeniyle çocuk sahibi olamayan,
• Kadının her iki tüpü de (yumurta taşıyıcı kanalları) tıkalı ya da fonksiyon göremez durumda olup tubal faktör nedeniyle gebe kalamayan,
• Tüplerde ve yumurtalıklarda kendiliğinden ciddi yapışıklık ya da hasar olup gebe kalamayan,
• Kadında çikolata kisti ya da endometriozis tanısı nedeniyle gebe kalamayan,
• Kadında yumurta geliştirici iğneler ve (gonadotropinle hormon tedavisi) aşılama yapılmış fakat gebelik elde edilememiş açıklanamayan infertilitesi olan,
• Yumurtalık rezerve azlığı tanısı konulmuş, FSH yükselmesi, AMH düşüklüğü olan kadınlara veya ileri yaşta bebek sahibi olmak isteyen kadınlara,
• PCOS gibi ciddi yumurtlama problemi olan ve gebe kalamayan veya yumurta gelişimini sağlayacak hormonları (FSH, LH, Östrojen) çok düşük olup (hipogonadotropik hipogonadizm), yumurta gelişimini artırıcı tedavi alması gereken çiftlere, tüp bebek tedavisi uygulanır.

  Tüp Bebek Tedavisinin Aşamaları Nelerdir?

Tüp bebek tedavisi öncesinde eşlerin tedavi, işlemler ve   karşılaşılabilecek problemler hakkında bilgilendirilmiş onam formunu okuyarak onay vermeleri gerekmektedir. Tüp bebek tedavisi günlük takip gerektiren bir tedavi şeklidir. Tedavinin başarısı hasta uyumu ve ekip çalışması ile en üst düzeye çıkarılabilir.         

1- Hastaların Hazırlanması

Öncelikle çocuk istemi olan çiftin genel sağlık kontrollerinin yapılmış ve gebelik için engel ek problemin olmadığından emin olunması gerekir. Tüp bebek tedavisi için hastalara genellikle aşağıdaki tetkikler yapılmaktadır.

• Erkeğin üç günlük cinsel perhiz sonrası semen analizi için örnek vermesi gerekir. Üroloji uzmanı gerekli görürse hormon ve genetik analizler için kan tetkiki ve diğer tetkikleri de yaptırması gerekir.
• Kadının mensturasyonun (adet kanaması) ikinci veya en geç üçüncü günü hormon tahlilleri için kan vermesi ve ultrasonografi yaptırması gerekir. Özellikli durumlarda hekim önerisine göre hormon ve ultrasonografi tetkikleri adet gününden bağımsız da yapılabilir.
• Adet bitiminde kadından rahim ağzı sürüntüsü (smear) alınmalıdır.
• Gerekli görülmesi halinde kamerayla rahim içinin gözlenmesi (histeroskopi) ya da rahim filmi çekimi (HSG) yapılabilir.
• İhtiyaç varsa histeroskopi veya laparoskopi işlemleri yapılabilmektedir.

2-Tedavinin Takibi

Tüp bebek tedavisi her çiftin tıbbi özelliklerine göre bireysel olarak planlanmalıdır. Hastaya özel bireysel planlanan tedavilerde hastanın tedaviye uyumu ve tedavinin doğru uygulanması tedavinin sonuçları acısından çok önemlidir. Yumurta geliştirici ilaçların kontrol altında kullanılması gerekir.        

Tedavinin takibi, kan tahlili ve ultrasonografiyle yapılır. Tedaviye verilen yanıta göre ilaç doz ayarlaması yapılır. Yumurtalar belli bir boyuta geldiği zaman, yumurtlamayı sağlayan ilaç kullanımı planlanır. Yumurtayı çatlatıp yumurtlamayı sağlayan ilaç kullanımından yaklaşık 35-36 saat sonra yumurta toplama işlemi (OPU) belirlenir. İyi kalitede ve yeterli yumurta toplanması için “Yumurta Çatlatma Tedavisi” denilen yumurtlama sağlayıcı ilacın doğru zamanda ve doğru şekilde kullanımı çok önemlidir. Yumurta toplama işlemi anestezi altında ve ameliyathane şartlarında gerçekleştirilir, ağrısızdır. Yumurta toplama günü hasta, en az 8 saatlik açlık sonrası herhangi bir şey yiyip içmemiş olarak ameliyathanede hazır olur.

3-Yumurta Toplama İşlemi (OPU)

Yumurta toplama işlemi ameliyathane şartlarında ve genellikle vajinal ultrasonografi eşliğinde yapılır. Cinsel ilişkisi olmayan hastalarda, yumurta dondurma planlanması durumunda karından (suprapubik) yumurta toplama işlemi de yapılabilir. Her bir folikülün içine girilerek folikül içeriği ultasonografi eşliğinde özel bir aspiratör yardımıyla boşaltılır. Alınan sıvının bulunduğu tüpler, embriyoloji laboratuvarına verilerek mikroskop altında yumurta varlığı incelenir.

Tüp bebek tedavisinde çiftin durumuna ve yumurtalık rezervine göre mevcut birçok protokolden en uygunu belirlenir ve uygulanır. Genellikle ilk siklus kadının yumurtalık yanıtının değerlendirilmesinde kılavuz olur. Elde edilen yumurta sayı ve kalitesine göre gebelik elde edilemez ise diğer denemede protokol değişikliğine gidilebilir.

4- Sperm Elde Edilmesi

Evli çiftlerde tüp bebek işlemi için, erkek de yumurta toplama günü merkezde, cinsel perhiz süresine uygun olarak mastürbasyon yöntemiyle semen örneği verir. Semen örneğinde yeterli sperm elde edilememesi halinde biyopsi yöntemleriyle (TESE, TESA, PESA) sperm elde etmek için ameliyathane şartlarında işlem hazırlığı yapılır.

5- Embriyoloji Laboratuvar İşlemleri

Yumurta toplama işlemi sırasında alınan folikül sıvısından elde edilen yumurtalar özellikli mikroskop altında incelenerek özel kültür mediumu içinde toplanır ve inkübator ortamında saklanır. Olgun yumurta hücreleri 2-4 saat sonra döllenme için hazır hale gelir.

Laboratuvar ortamında hazırlanan semen örneği sperm sayısı, hareketliliği ve şekli yönünden incelenir ve döllenme işlemi için hazırlanır.      

Klasik IVF yönteminde hazırlanan spermler, yumurtalarla aynı kültür mediumuna bırakılır ve döllenme olması beklenir. Ciddi sperm bozukluğu mevcutsa veya cerrahi biyopsiyle sperm elde edilmişse döllenme özellikli bir mikroskop altında embriyolog ya da biyolog tarafından ICSI denilen mikroenjeksiyon yöntemi uygulanarak sağlanır. Günümüzde artık neredeyse tüm işlemlerde ICSI yöntemi kullanılmaktadır.                                                                   

6-Embriyo transfer işlemi

Embriyo kalitesine göre planlanan günde, embriyo transfer hazırlığı yapılır. Ameliyathane koşullarında uygulanan embriyo transferi; karnın alt bölgesine yapılan ultrasonografi eşliğinde jinekolojik muayene pozisyonunda mesane (idrar kesesi) dolu olarak uygulanır. Embriyo transferi ağrılı bir işlem olmadığı için anestezi gerektirmez. Hastanın rahim ağzı mukus ve salgıları temizlendikten sonra embriyoloji laboratuvarından özel katater içinde getirilen embriyo, anne adayının da izleyebileceği şekilde rahme yerleştirilir.

İşlem sonrası gebeliğin oluşacağı rahim yatağının (endometrium) desteklenmesi için jel, iğne, fitil ya da hap formunda progesteron tedavileri verilebilir. Bu tedavilere luteal faz destek tedavileri denir. Transfer işleminden 12-14 gün sonra hasta, kanda gebelik testine çağırılır.

Ülkemizdeki yasal düzenlemelerle 35 yaşa kadar birinci ve ikinci uygulamada tek embriyo, üçüncü ve sonraki uygulamalarda 2 embriyo; 35 yaş ve üzerinde ise tüm uygulamalarda en fazla İki embriyo transfer edilebilir.